*** به روز رسانی وبگاه 13 آذر 1396*** *** برگزاری #دومین_دوره_جایزه_دکتر_محمد_مقدم*** *** سومین همایش زبانشناسی حقوقی - آغاز ثبت نام*** *** چهارمین همایش زبانشناسی رایانشی- فراخوان مقاله*** *** شماره 22 مجله زبان و زبانشناسی منتشر شد*** ***نشانی جدید دفتر انجمن*** ***فعال شدن سامانه جدید عضویت انجمن زبان‌شناسي ایران*** ***سامانه جدید مجله زبان و زبان‌شناسي*** *** فعال شدن درگاه پرداخت اینترنتی***
 
 
اخبار
 
     
 
1396/02/18
گزارش برگزاري نخستين همايش ملي زبان و رسانه؛ ويژه رسانه ملي

 
 
 

برگزاري نخستين همايش ملي زبان و رسانه؛ ويژه رسانه ملي

نخستین همایش ملی زبان و رسانه؛ ویژه رسانه ملی به‌همت انجمن زبان‌شناسی ایران و با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، مرکز پژوهش و سنجش افکار صدا و سیما و نشر نویسه پارسی در روز پنج‌شنبه 14 اردیبهشت در سالن حکمت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد.

به گزارش روابط عمومي انجمن زبان‌شناسي ايران، ابتدا دکتر بلقیس روشن، رئیس انجمن زبان‌شناسی ایران هفته معلم و گرامیداشت مقام استاد را به تمام اساتید تبریک گفت. رئیس انجمن زبان‌شناسی ایران از برگزاری مجمع عمومی سالانه انجمن در خرداد ماه خبر داد.. در ادامه دکتر فاطمه عظیمی‌فرد، دبیر علمی این همایش، نکاتی را در خصوص این همایش عنوان کرد. به گفته وی نخستین همایش در حوزه کاربرد زبان فارسي در صداوسيما در سال 1367 برگزار شد. رساله‌هاي متعددي نيز که به زبان صداوسيما پرداخته است عمدتاً به زبان خبر، واژه‌های قرضی و کاربرد زبان در رادیو اختصاص دارد. وي افزود در مجموع 51 چکيده در اين همايش پذيرفته شد که در مجموعه چکيده‌هاي همايش منتشر شده است. 45 مقاله نيز دریافت شد که 9 مورد برای ارائه انتخاب شد. مقالات موضوعات متنوعی را پوشش داده بودند و يکي از محورهاي مورد توجه، زبان‌های بومی در شبکه‌های استانی بود. وی ابراز  امیدواری کرد که در همایش‌های آتی تنها روی یک محور تمرکز شود.

ریاست نشست نخست را دکتر مصطفی عاصی، استاد زبان‌شناسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بر عهده داشت. در ابتدا، سخنران اول دکتر کوروش صفوی، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، به بحث پیرامون «زبان و رسانه» پرداخت. به گفته وی نظام‌های نشانه‌ای مختلفی برای انتقال پیام وجود دارد و هرگاه برای انتقال پیام از ابزار استفاده کنیم، به آن ابزار، رسانه می گوییم. زبان نیز از ابزارهای انتقال پیام است، اما آیا زبان رسانه است؟ آیا زبان می‌تواند خود را بر سایر رسانه‌ها تحمیل کند؟ آیا لایه قدرت پشت رسانه، در تعبیر افراد از زبان تًثیر دارد؟ این‌ها نکاتی است که در چنین جلسات تخصصی می‌توانند مورد بحث قرار گیرند. سپس دکتر احمد صفارمقدم، مدیرگروه پژوهشی حوزه کاربردی پژوهشکده زبان‌شناسی، به ارائه مقاله خود با عنوان «نقش و سهم رسانه ملی در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان»پرداخت. وی شکل اختصاری آزفا را یادگار دکتر ثمره دانست و عمر فعالیت رسمی و دولتی حوزه آزفا را 42 سال عنوان و به اهمیت کاربرد سینما و موسیقی و درکل رسانه، در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان اشاره کرد و استفاده از این امکانات در ایران را تقریباً امری بیگانه دانست. به گفته این استاد پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، هیچ شخص یا نهادی امکانات رسانه ملی را برای تولید مواد آموزشی از طریق موسیقی و سینما ندارد، و اگر رسانه به کاربرد این امکانات در این حوزه اقدام نکند، به این حوزه جفا شده است. سخنران پایانی نشست اول دکتر آزیتا افراشی، دانشیار زبان‌شناسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، با مقاله‌ای با عنوان «استعاره و تفکر در رسانه» بود. به گفته وی برنامه‌های تلویزیونی و رادیویی می‌توانند ازطریق فرآیندهای مفهوم‌سازی، ‌زیرساخت‌های تفکر استعاری را ایجاد کنند، دگرگون نمایند و اصلاح کنند. برای نشان دادن رابطه استعاره و تفکر در رسانه، در این پژوهش سه برنامه کامل پایش، تولیدگروه اقتصاد شبکة 1 سیما را که به بررسی مسایل اقتصادی می‌پردازد، با تمرکز بر حوزه‌های مفهومیِ کانونی در این برنامه، یعنی کاروسرمایه موردتحلیل قرار گرفتند. استخراج نام‌نگاشت‌های زیربنای مفهوم‌سازی، می‌تواند بسیاری از عملکردهای اجتماعی و شیوة تفکر ما را در یک حوزه مفهومی خاص تبیین کند. بی‌‌تردید رسانههای جمعی بهویژه تلویزیون نقش مؤثری در چارچوب بخشیدن به این الگوهای تفکر دارند.

پس از زمان نمار و ناهار، نشست دوم به ریاست دکتر بهروز محمودی بختیاری، دانشیار دانشگاه تهران آغاز شد. مقاله اول با عنوان «‌تحليل زبان­شناختي شيوه ترغيب زباني مخاطبان برنامه‌هاي مشاركتي كنكور­محور در رسانه ملي»، توسط دکتر رضا خیرآبادی، عضو هيئت علمي سازمان پژوهش  برنامه‌ريزي آموزشي ارائه شد. داده‌هاي پژوهش حاضر شامل محتواي 5 ساعت از برنامه‌هاي مشاركتي- آموزشي شبكه‌هاي سيما (برنامه «آينده موفق» شبكه پنج سيما و  برنامه‌هاي «مؤسسه آموزشي ونوس» از شبكه‌هاي يك، سه، چهار، شما و شبكه آموزش) در پاييز 1395 بود. بررسي زباني شيوه‌هاي ترغيب مخاطبان در اين برنامه‌ها نشان داد كه هدف اصلي و محوري اين برنامه‌ها ترغيب دانش‌‌آموزان به استفاده از خدمات آموزش مؤسسات مذكور است و در اين بين از كنش ترغيبي غير مستقيم و اغناء ضمني مخاطب استفاده مي‌َشود. مشاوران و مدرسان حاضر در اين برنامه‌ها به­گونه‌اي مطالب خود را ارائه مي‌كنند كه در ذهن دانش­آموز اين گزاره شكل بگيرد كه به تنهايي و بدون استفاده از محصولات مورد نظر اين مؤسسات امكان موفقيت در كنكور وجود ندارد اما در صورت استفاده از محصولات اين مؤسسات كنكور پديده بسيار آساني است كه با هر شرايط و پيشينه تحصيلي مي­توان در رشته­هاي تحصيلي دلخواه به­راحتي قبول شد. در ادامه محمدصالح ذاکری، دانشجوی دکتری زبان‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات و تهیهکننده ارشد رادیو مازندران، مقاله خود با عنوان «علل نارضایتی برخی از مازندرانی‌ها از سریال «پایتخت» از دیدگاه نظریه «بازنمائی»» پرداخت. مهم­ترین یافته‌های این پژوهش، عبارتند از:1. هرچه گروه­های به­اصطلاح «اقلیت»، امکان کمتری برای بازنمائی خود در رسانه­ها داشته باشند، زمانی­که این امکان به نحوی برای آنها فراهم شود، مخاطبان رسانه­ها، شخصیت­های حاضر در چنین برنامه­ای را به­عنوان نماینده و معرّفِ کلِّ آن گروه تلقی می­کنند. 2. انتخاب عنوان «پایتخت» برای سریالی در مورد مازندرانی­ها و همچنین انتخاب نام «علی آباد» برای شهر محل سکونت آنها، به ایجاد تقابل «تهرانی­- شهرستانی» کمک می­کند. 3. در فیلم­هائی که از زبان و لهجه محلی استفاده می­کنند، اگر بازیگری که به زبان و لهجه محلی صحبت می­کند، جزو شخصیت­های منفی و نامطلوب فیلم باشد، این مسئله، نارضایتی اهل آن زبان را بیشتر می‌کند.. 4. زبان بکار رفته در سریال پایتخت، زبان فارسی با ته لهجه مازندرانی است که این گونه زبانی از نظر جامعه‌شناختی در میان مردم مازندران، وجهه منفی دارد و نشانه بیسوادی و وابستگی به طبقات پائین جامعه محسوب می­شود و بیشتر برای تمسخر و خنده بکار می­رود. 5. اعتراض‌ به سریال پایتخت به این خاطر نبوده که در همه موارد از زبان مازندرانی، به صورت بد استفاده شده است بلکه نارضایتی از بقیه عناصر فیلم موجب شده، به نوع لهجه بکارگرفته شده در فیلم هم اعتراض شود. مقاله بعدی با عنوان «واکاوی عناوین خبری بیست و سی: ویژگی‌های زبانی در زیبایی‌آفرینی خبری» کار مشترک پارسا بامشادی، دانشجوی دکتری زبان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی و شادی انصاریان، کارشناس ارشد زبان‌شناسی دانشگاه رازی کرمانشاه بود. 400 عنوان خبری بخش خبری بیست و سی از تاریخ 11 آذر تا 11 دی 1394، و 11 آذر تا 11 دی 1395، پیکره این پژوهش را تشکیل می‌دادند. یافته‌ها حاکی از آن بود که به­طور متوسط 75% عناوین این بخش خبری از صنایع ادبی و خلاقیت­های زبانی بهره گرفته است، و تنها 25% عناوین خبری ساده و بدون استفاده از صنایع ادبی به کار رفته‌اند. صنایع کنایه، تضاد، تشبیه و واج آرایی از صنایع ادبی پرکاربرد در عناوین خبریِ مورد بررسی است. این در حالی است که اغلب عناوین خبری بخش‌های مختلف خبری ساده، واقع‌گرایانه و بی‌پیرایه هستند.

مقاله پایانی این نشست با عنوان «بررسي نوع عبارت‌هاي درخواستي در مجموعه‌هاي طنز سيما»، توسط دکتر شهرام مدرس خیابانی، استادیارگروه مترجمی انگلیسی دانشگاه آزاد واحد کرج ارائه شد که با همکاری مصطفی شهیدی‌تبار از دانشگاه امام صادق (ع) انجام شده بود. بلوم كالكا  و ديگران (1989: 18) سنجه‌اي شامل نه مقوله، موسوم به CCSARP، را ارائه كرده‌اند؛ در اين سنجه، بسته به نحوه درخواست از مخاطب، امتيازي از 1 تا 9 درنظر گرفته مي‌شود. درخواستي كاملاً مستقيم امتياز 1 دارد و درخواستي كاملاً غيرمستقيم امتياز 9 خواهد داشت؛ به مواردي بينابيني امتيازي بين 1 تا 9 تعلق مي‌گيرد. در اين پژوهش سعي بر آن بود تا نحوه درخواست فارسي‌زبانان در گونه محاوره‌اي زبان مورد بررسي قرار گيرد. اين پژوهش نشان داد كه از 6004 گفته (مونولوگ) موجود در پيكره، 1649 مورد يعني 5/27 درصد، عبارت‌هايي از نوع درخواست است و به آنها امتياز تعلق مي‌گيرد؛ نوع امتيازدهي نيز نشان مي‌دهد كه بيش از 70 درصد از درخواست‌ها در مجموعه‌هاي طنز به‌صورت مستقيم بيان مي‌شود. ميانگين امتياز نزديك به 1 يعني 6/2 براي كل درخواست‌ها بيانگر تعداد زياد درخواست‌هاي مستقيم در گونه زباني مورد بررسي است. نتيجه اينکه باوجود تفاوت سني، جنسي و فاصله اجتماعي گوينده و مخاطب، ميزان كاربرد درخواست مستقيم به‌مراتب بيشتر از درخواست غيرمستقيم است.

در این همایش زمانی نیز به ارائه پوستر اختصاص داده شده بود. 4 پوستر ارائه شد که عناوین آنها به شرح زیر است: 1- «تجزیه و تحلیل شناختی انتقادی اخبار عربستان در شبکه خبر سیما»: زهرا اسدیان، کارشناس ارشد زبان‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان). نتایج این پژوهش نشان داد که عبارات استعاری در این حوزه برای بیان مفاهیم متعدد به کار برده شده‌اند که عموما بار معنایی منفی دارند. 2- «روند معیارسازی در زبان مازندرانی»: محمد صالح ذاکری. یافته‌ها حاکی از این بود که زبان مازندرانی از نظر تدوین لغت‌نامه و کتاب دستور و نگارش در مراحل آغازین معیارسازی قرار دارد. 3- «آسیب‌شناسی کاربرد زبان محلی در شبکه‌های استانی ترک‌نشین»: محمد رضایی، کارشناس ارشد زبان‌شناسی، دانشگاه پیام‌نور قزوین. این پژوهش نشان داد که 72 درصد مخاطبان ترک‌زبان علت عدم رغبت خود را لهجه و گونه زبانی متفاوت آن اعلام کردند و در مرحله بعد از کیفیت برنامه‌ها رضایت نداشتند. 4- « راهکارهای مقابله با موانع کاربرد زبان‌های محلی در شبکه‌های استانی صدا و سیما؛ مطالعه موردی زبان مازندرانی» عنوان مقاله فاطمه عامريان کارشناس ارشد زبان‌شناسي از پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي بود. این پژوهش یک تحقیق کاربردی با رویکردی کیفی بود به روش پیمایشی (با استفاده از مصاحبه‌های حضوری و تلفنی و همچنین بهره‌گیری از پست الکترونیک) و با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند صورت گرفته بود. پس از استراحت و پذیرایی، نشست سوم به ریاست دکتر شهرام مدرس خیابانی آغاز شد. وی در ابتدا از حضار درخواست کرد لحظاتی به شکل ایستاده به تشویق مقام معلم بپردازند. مقاله اول این نشست با عنوان «بازتاب زبان و فرهنگ اقوام ایرانی درسریال­های تلویزیونی: پژوهشی در نشانه­شناسی فرهنگی»، کاری مشترک از دکتر بهروز محمودی بختیاری و اعظم حسن‌پور، کارشناس ارشد سینما از دانشگاه تهران بود. به گفته وی به نظر می­رسد که تا­کنون مطالعه نظام‌مندی در مورد چگونگی بازنمایی فرهنگ و زبان اقوام ایرانی در محصولات صداوسیما (به‌ویژه در سریال­های تلویزیونی) وجود نداشته است. این پژوهش با تمرکز بر سریال­های شاخص تلویزیونی که به آیین، رسوم و فرهنگ­های اقوام مختلف ایرانی می­پردازند تلاش می­کند تا بازنمایی و تصویر­سازی فرهنگهای ایرانی را در این آثار ریشه­یابی کند. مقاله بعدي با عنوان «بررسي استعاره­هاي مفهومي تبليغات سيما؛ رويكردي شناختي و پيكره‌بنياد» کار مشترک کاميار جولايي، دانشجوي دکتري پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي و طاهره همتي دانش‌آموخته کارشناسي ارشد پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي بود. تحليل داده‌هاي اين پژوهش نشان داد كه در ميان انواع طبقات استعاره‌هاي مفهومي استعاره‌هاي هستي­شناختي بيش از ساير طبقات مورد استفاده قرار مي‌گيرند. همچنين موارد استفاده از سازوكار آميزه مفهومي در تبليغات رسانه ملي بسيار اندك است. در ادامه زینب پورآقا، دانشجوی دکتری زبان‌ناسی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران جنوب و دکتر صادق رشیدی، دکتری تخصصی پژوهش هنر از دانشگاه تهران به ارائه مقاله خود با عنوان «مقایسه زبان و موسیقی در انتقال معنا با رویکرد نشانه‌شناسی اجتماعی» پرداختند. در این مقاله، ساختار درونی موسیقی تیتراژ اول (بی‌کلام) سه سریال پدرسالار، زیر تیغ و شب دهم با مضامین اجتماعی، فرهنگی و مذهبی براساس رویکرد کرس و لیوون (2006) و لیوون (1381)مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج نشان داد نظام­های موسیقایی مانند زبان، در شکل­گیری ساختارهای معنایی نقش دارد و به‌عنوان یک منشاً معنایی، یعنی حوزۀ نهادهای اجتماعی عمل می­کنند.

مقاله پایانی این همایش با عنوان «نشانه‌شناسی سکوت در نمایش رادیویی‌: بررسی موردی کارکردهای سکوت ارتباطی در نمایش‌های رادیو نمایش»، کار مشترکی از بدری‌السادات سیدجلالی، دانشجوی دکتری زبان‌شناسی دانشگاه الزهرا، دکتر آزیتا عباسی، استادیار دانشگاه الزهرا و مینوسادات سید جلالی، دانشجوی کارشناسی راشد ادبیات نمایشی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز بود. هدف از این پژوهش توصیفی این بود که بدانیم کارکرد­های سکوت ارتباطی، یا در واقع غیاب معنادار گفتار، در حین کمک به فضاآفرینی درام به چه شیوه‌هایی در گفتمان نمایش رادیویی بازنموده می­شود. به این منظور، سه نمایش رادیویی با عناوین «دو برادر»، «شب‌تاب» و «پشت خاکریز زمان» از سه ژانر داستانی متفاوت که همگی در دی‌ماه 1395 از رادیو نمایش پخش شده بوند، به شیوه تصادفی انتخاب و رصد شدند. داده­های پژوهش نشان داد که هر سه سطح سکوت را می­توان در قالب نشانه­های شمایلی، نمایه­ای و زبانی در نمایش رادیویی یافت، ضمن اینکه تعلیق حاصل از سکوت در رادیو به مراتب پر رنگ‌تر از سکوت در رسانه­های دیداری است، چرا که تخیل مخاطب نقش عمده­ای در ادراک معانی و مفاهیم دارد.

در پایان دکتر عظیمی‌فرد، دبیر علمی این همایش از دوستانی که در شکل‌گیری این همایش نقش داشتند، خصوصا دبیر اجرایی، سرکار خانم سهیلا ایزدی، و آقای امیر احمدی، مدیر نشر نویسه پارسی تشکر ویژه به عمل آورد.

این همایش با عکس یادگاری برگزارکنندگان و شرکت‌کنندگان در این همایش به پایان رسید.

 

نگارنده

ریحانه منظوری

 

 

 
 
 
: منبع
 
     
 
 
 
     
 
 
جستجو در وبگاه
 
   
 
 
 
دسترسى سريع
 
 
   
 
 
 
 
فهرست پستی انجمن
 
 
     
 
براى دريافت اخبار انجمن زبان شناسى ايران پست الكترونيك خود را وارد كنيد و به فهرست پستى انجمن بپيونديد.
 
     
 
 
 
 
 
 
تعداد بازديدكنندگان : 3645489
 
 
 
كليه حقوق اين وبگاه متعلق به انجمن زبان شناسى ايران مى باشد.
استفاده از مطالب وبگاه با ذكر منبع بلامانع است.