*** به روز رسانی وبگاه 24 مهر 1396*** *** هفتمین مدرسه تابستانی - آغاز ثبت نام*** *** سومین همایش زبانشناسی حقوقی - فراخوان مقاله*** *** چهارمین همایش زبانشناسی رایانشی- فراخوان مقاله*** *** شماره 22 مجله زبان و زبانشناسی منتشر شد*** ***نشانی جدید دفتر انجمن*** ***فعال شدن سامانه جدید عضویت انجمن زبان‌شناسي ایران*** ***سامانه جدید مجله زبان و زبان‌شناسي*** *** فعال شدن درگاه پرداخت اینترنتی***
 
 
اخبار
 
     
 
1396/02/10
گزارش برگزاری نخستین همایش ادب کلامی و اجتماع

 
 
 

برگزاري نخستين همايش ادب کلامي و اجتماع

نخستین همایش ملی ادب کلامی و اجتماع به همت انجمن زبان‌شناسی ایران و با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و نشر نویسه پارسی در روز پنج‌شنبه 31 فروردین در سالن حکمت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار گردید.

همایش با سخنرانی دکتر بلقیس روشن، رئیس انجمن زبان‌شناسی ایران آغاز شد. وی ضمن عرض تبریک سال جدید و آرزوی سالی سرشار از موفقیت، از دست اندرکاران این همایش، به ویژه دبیران علمی و اجرایی سپاسگزاری کرد. سپس دکتر زهرا ابوالحسنی یکی از دبیران علمی این همایش توضیحاتی را در خصوص همايش ارائه کرد. به گفته وی مباحث مربوط به حوزه ادب، از زبان‌شناسی اجتماعی نیز جوان‌تر است. علی‌رغم پژوهش‌های نظری انجام‌شده، هنوز نمی‌توان گفت این نظریه‌ها چه میزان جهان‌شمول و فرهنگ-بنیاد هستند. وی این همایش‌ را گامی در جهت روشن‌کردن مسائل مختلف این حوزه و پرداختن به عمق موضوعی علمی و عملی، و پیشبرد عملی‌کردن این حوزه در عرصه‌های عمومی دانست. برای برگزاری این همایش از بین چکیده‌های ارسالی، 23 چکیده انتخاب و درنهایت 9 مقاله برای ارائه و چاپ برگزیده شد.

سخنران اول و ویژه این همایش دکتر سید حسن حسینی، استاد جامعه‌شناسی دانشگاه تهران بود که با موضوع«بی‌ادبی کلامی، انحراف اجتماعی» به ایراد سخنرانی پرداخت. وی زبان را مجموعه پاسخ‌های انسان به پرسش‌های برآمده از زندگی در جامعه تعریف کرد و اختراع زبان آوایی را انقلابی در زندگی اجتماعی انسان‌ها دانست. سن، جنسیت و طبقه اجتماعی از زمره عوامل اثرگذار بر تفاوت‌ها هستند و طبق پژوهش‌های صورت‌گرفته، زنان به دلیل عوامل اجتماعی مختلف، از صورت‌های زبانی بهتر یا صحیح‌تری استفاده می‌کنند. به گفته‌ وی فحش و فحاشی در ادبیات ایران قدمت طولانی دارد و نخستین سند ثبت‌شده از فحاشی در نوشته‌های موبدان (به شکل نفرین) دیده شده است. در دنیای امروز با نوع دیگری از فحاشی هم سر و کار داریم که با دست و ایما و اشاره و دیگر اعضای بدن انجام می‌شود.

در ادامه پیامی ضبط‌شده از سوی دبورا تانن، نظریه‌پرداز اجتماعی نیز پخش شد. به گفته وی فرهنگ‌های مختلف از قوانین ادب به طرق مختلفی استفاده می‌کنند.

ریاست نشست نخست با موضوع ادب و جامعه بر عهده دکتر آقا گل‌زاده، عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس بود. وی مباحث مربوط به ادب و نظایر آن را پیش‌نیاز و هم‌نیاز تحلیل گفتمان دانست. به گفته وی نگاه امروز به ادب، نگاهی پسامدرنیستی است و قضاوت در مورد ادب، مخاطب‌محور است. در ادامه سخنران اول این نشست دکتر سپیده عبدالکریمی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی به ارائه مقاله مشترک خود با سمیه سلیمیان، کارشناس ارشد زبان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی با عنوان «بازنگری تعریف مفهوم «وجهه» در فرهنگ ایرانی؛ بررسی کارایی نظریه‌های «ادب کلامی» در فرهنگ ایرانی» پرداخت. پس از بررسی نقدهای مختلف و همچنین پس از مطالعه ساختار جامعه ایرانی، این نتیجه حاصل شد که در بررسی وجهه در فرهنگ‌های جمع‌مدار همچون فرهنگ حاکم بر ایران، نمی‌توان تعریف براون و لوینسون و گافمن را تا حد موردانتظار کارامد دانست و باید بافت موقعیتی و مقطع زمانی را نیز مد نظر قرار داد. در بافت‌های پیش از دهه هفتاد بهتر است از تعریف اصلاح‌شده گافمن از وجهه استفاده شود که در آن بر نقش جامعه به اندازه نقش خود فرد در تعیین وجهه او تأکید شده است. مقاله دوم با عنوان «بررسی دیدگاه زبان‌آموزان غیرفارسی‌زبان در پاسخ به پرسش‌های آزمون منظورشناسی تعارف: تجزیه و تحلیل تفاوت‌های جنسیتی در میزان درک کنش‌های گفتاری احترام‌آمیز و ادب»، توسط امین شهبازی، کارشناس ارشد زبان‌شناسی دانشگاه علامه طباطبایی ارائه شد که به طور مشترک با دکتر زری سعیدی، استادیار گروه زبان و ادبیات انگلیسی دانشگاه علامه طباطبایی انجام شده بود. به گفته وی برای انجام این پژوهش 60 نفر زبان‌آموز غیرایرانی زن و مرد (30 خانم و 30 آقا) در سطح پیشرفته آموزش، به روش نمونه‌گیری در دسترس از مؤسسه بین‌المللی دهخدا، دانشگاه علامه طباطبایی و دانشگاه تهران انتخاب شدند و پرسشنامه‌ای حاوی 35 سوال به آن‌ها ارائه شد. نتایج حاکی از آن بود که زنان در مقایسه با مردان درک بیشتری از کنایه داشتند، اما درک زنان و مردان در تعارف‌های احترام و عاطفی تقریباً مشابه بود. بنابراین جنسیت زبان‌آموزان غیرفارسی‌زبان در درک تعارف‌های احترام و عاطفی تأثیرگذار نیست، اما در درک تعارف کنایی تأثیرگذار است. مقاله سوم با عنوان «بررسی میزان استفاده از راهبردهای ادب جهت حفظ وجهه در همسایگان» توسط شاهد زندیه راد، دانشجوی دکتری زبان‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران ارائه شد. به گفته وی داده‌های این پژوهش با استفاده از پرسشنامه‌ای از نوع پرسشنامه آزتگ (DCT) گردآوری شد که در آن 100 خانواده در 20 موقعیت فرضی مختلف در موقعیت‌های صمیمی و غیرصمیمی قرار گرفتند و یکی از گزینه‌ها را انتخاب کردند. نتایح حاصل از این تحقیق این بود که بین طبقات اجتماعی مختلف در موقعیت صمیمی و غیر صمیمی با نوع راهکارهای ادب که آن‌ها در تعاملات خود به کار می‌برند، تفاوت وجود دارد. در موقعیت صمیمی، طبقات اجتماعی بالا و متوسط به ترتیب تمایل به استفاده از راهکارهای ادب مستقیم، ادب کنایه‌دار، ادب منفی، ادب مثبت دارند اما در طبقه اجتماعی پایین، میزان استفاده از ادب مثبت کاهش چشمگیرتری نسبت به باقی طبقات دارد. در موقعیت غیرصمیمی هر سه طبقه تمایل به استفاده از ادب منفی دارند.

پس از استراحت و پذیرایی، نشست دوم با عنوان ادب و فرهنگ به ریاست دکتر مجتبی منشی‌زاده، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی آغاز شد. سخنران ویژه این نشست دکتر مهبد غفاری از دانشگاه کمبریج از طریق ارتباط با اسکایپ به ارائه سخنرانی خود با عنوان «حضرتعالی به بنده لطف فرمودین» پرداخت. به گفته وی ما در زبان فارسی با پیوستاری از شکل بسیار مؤدبانه تا غیر مؤدبانه روبرو هستیم و صورت‌های زبانی در جایگاه‌های مختلفی در این پیوستار قرار دارند. شاید برای بومی‌زبان، این گوناگونی و در پیوستار قرارگرفتن، به شکل ناآگاهانه قابل فهم باشد اما برای زبان‌آموز فارسی، گیج‌کننده است.

مقاله دوم با عنوان «بررسی میزان کاربست اصول ادب لیچ در اشعار پروین اعتصامی» توسط دکتر رضا خیرآبادی، عضو هیئت علمی سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی و آزاده کشوردوست، دانشجوی دکتری زبان‌شناسی دانشگاه تربیت مدرس انجام شده بود. هدف از این پژوهش تحلیلی-توصیفی، مقایسه رعایت و نقض اصول ادب لیچ در 200 بیت منتخب از اشعار پروین اعتصامی بود. نتیجه تجزیه و تحلیل داده‌ها نشان داد که بیشترین موارد نقض مربوط به اصل درایت و کمترین آن مربوط به اصل همدردی بود که با توجه به ماهیت شعر تعلیمی، توجیه‌پذیر به نظر می‌رسید. نقض اصل ادب در این اشعار، پایان گفتگو را به دنبال نداشته و مکالمه دو طرف همچنان ادامه پیدا می‌کرد که می‌توان علت آن را هدفمند بودن اشعار و تلاش برای القای مفاهیم موردنظر شاعر به مخاطب دانست. مقاله بعدی با عنوان «ادب کلامی سعدی: مطالعه‌ای گفتمانی بر مبنای آرای سعدی»، توسط دکتر بهروز محمودی بختیاری، دانشیار گروه هنرهای نمایشی دانشگاه تهران و فائقه شاه‌حسینی، دانشجوی دکتری زبان‌شناسی دانشگاه پیام نور صورت گرفته بود. برای انجام این پژوهش پس از بررسی بوستان و گلستان، 206 بیتی که به طور خاص به مفهوم ادب و چگونگی رفتار با دیگران می‌پرداختند، جدا شدند. سپس هر یک با راهبردهای ادب براون و لوینسون و اصول مشارکت کلامی گرایس مقایسه شدند تا میزان همسویی پندهای سعدی با معیارهای آن‌ها مشخص شود. درنهایت روشن شد که می‌توان معیارهای سعدی را به عنوان اصول ادب سعدی، به لحاظ ویژگی‌های منحصر به خود و منطبق با ریشه‌های ادب ایرانی، تلقی کرد. سخنرانی پایانی این نشست توسط غلامرضا خادمی، دانشجوی دکتری زبان‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی علوم و تحقیقات تهران با موضوع «بررسی کنش گفتاری نفرین در گویش بختیاری زز و ماهرو» ارائه شد. به گفته وی در این پژوهش علاوه بر شم زبانی نگارنده، داده‌های زبانی با استفاده از روش میدانی نیز جمع‌آوری شد. سپس داده‌های زبانی براساس عناصر به‌کاررفته، موضوع نفرین و محتوای آن‌ها طبقه‌بندی شدند. مشخص شد که این کنش گفتاری بیشتر زنانه است تا مردانه. همچنین نقش عوامل طبیعی از جمله «ستاره» در این کنش گفتاری بسیار مشهود بود که مبتنی بر عوامل فرهنگی می‌نمود.

در این همایش زمانی نیز برای ارائه پوستر در نظر گرفته شده بود. شش پوستر ارائه شد که عناوین و ارائه‌دهندگان آن‌ها به شرح زیر است: 1- «کنش گفتار عذرخواهی در بین مردان تحصیل‌کرده ایرانی و تأثیر جنسیت و قدرت اجتماعی طرف مقابل روی شیوه عذرخواهی»: وحید کرد و وحید آل‌محمد، دانشجویان کارشناسی ارشد زبان‌شناسی دانشگاه تهران. نتیجه این پژوهش نشان داد که مردان تحصیل‌کرده ایرانی، در شرایطی که خود را مقصر بدانند، مسئولیت عمل خود را پذیرفته و به روش‌های مختلف به خصوص قبول مسئولیت و عذرخواهی مستقیم، در پی جبران برمی‌آیند. 2- «بررسی پدیده ادب و حفظ وجهه در گفتمان زوجین در دو نسل متفاوت»: فروغ تالوصمدی. نتایج این پژوهش نشان داد که روی هم رفته، مصادیق کاربرد راهبردهای غیرمستقیم در میان پاسخ‌دهندگان از فراوانی بیشتری برخوردار بود که این نکته می‌توانست ریشه در فرهنگ، هنجارهای اجتماعی و نوع روابط در میان زوجین داشته باشد. 3- «بررسی تطبیقی روند رشد ادب زبانی کودکان در مناطق 1 و 19 شهر تهران»: افسانه ارجمندیان. نتایج نشان داد که تفاوت‌های طبقاتی می‌توانست به طور خاصی ادب زبانی کودک را تحت شعاع خود قرار دهد. 4- «بررسی راهکارهای مؤدبانه زبانی برای بیان درخواست با توجه به مؤلفه صمیمیت بین استاد و دانشجو»: سلیمه زمانی، دانشجوی دکتری دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات، سمیرا دیلمقانی، دانشجوی دکتری دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات. نتایج این پژوهش حاکی از همبستگی بین سطح درخواست و رابطه صمیمی با استاد، و در برخی موارد همبستگی بین صمیمیت و استفاده از واژه خطاب «استاد» بود. 5- «نگرشی خصمانه در بُعد «برهم‌کنشی»، مخالفت با مزدک در نوشته‌های زرتشتی»: علی جباری مهمانی، کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گیلان، علیرضا حیدری، دانشجوی دکتری فرهنگ و زبان‌های باستانی ایران، دانشگاه آزاد علوم و تحقیقات. براساس شواهد در این تحقیق، نویسنده مزدک‌نامه منظوم، بیشترین کمیت را در بی‌ادبی نسبت به مزدک مرتکب شده است. 6- «زن و ادب در داستان «به کی سلام کنم»، سیمین دانشور و «ریستاتیف» تونی موریسون»: مرضیه لطفی، دانشجوی دکتری زبان‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات. نتایج نشان داد که در فهرنگ ایرانی همانند فرهنک آمریکایی از وجهه ایجابی و سلبی برای حفظ ادب استفاده می‌شود.

پس از ساعاتی که برای نماز و ناهار در نظر گرفته شده بود، نشست پایانی به ریاست دکتر علی‌اصغر سلطانی، دانشیار گروه زبان‌انگلیسی دانشگاه باقرالعلوم آغاز شد. مقاله اول با عنوان «تحلیل مبانی ادب و بی‌ادبی کلامی در مناظره‌های انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا 2016» توسط سمیه شوکتی مقرب، دانشجوی دکتری زبان‌شناسی همگانی دانشگاه شیراز ارائه شد که کاری مشترک با امیر رضایی‌پناه، دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی بود. به گفته وی چارچوب نظری این پژوهش مبتنی بر ترکیب نظریه ادب کلامی کالپپر و نظریه مربع ایدئولوژیک ون‌دایک است. نخست متن مناظره‌ها براساس نظریه ادب و بی‌ادبی کلامی تجزیه و تحلیل شد و سپس موارد بازنمایی مثبت گفتمان خودی و بازنمایی منفی گفتمان رقیب به‌ویژه نامزد حزب دموکرات تبیین گردید. نتایج نشان داد که کلینتون برخلاف ترامپ عموماً در لفافه و با رعایت برخی محدوده‌ها از ابزارهای بی‌ادبی کلامی بهره برده است، اما ترامپ صراحت بیشتری داشته است. عدم رعایت نوبت‌گیری و تجاوز به سخن یکدیگر و عمل جسورانه در هر دو مشاهده شده است، اما سهم ترامپ در این زمینه بیشتر به نظر می‌رسید. درنتیجه ترامپ به واسطه تعریف مناسب‌تر و همسوتر هویت خویش در ارتباط با جامعه آمریکا توانست از ابزارهای سلبی و ایجابی ادب و بی‌ادبی کلامی به شکلی موفق‌تر و کارامدتر استفاده کرده و پیروز انتخابات شود. در ادامه مژگان سوقانی، دانشجوی دکتری زبان‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی علوم و تحقیقات تهران به ارائه مقاله مشترک خود با دکتر زهرا ابوالحسنی، استادیار گروه زبان‌شناسی مرکز تحقیق سازمان سمت، با عنوان «بررسی ادب و بی‌ادبی کلامی در گفتگوها و گزارش‌های ورزشی تلویزیون» پرداخت. 24 مصاحبه ورزشی تصویری مربوط به سال‌های 1390 تا 1395 از جمله برنامه نود و برنامه‌های ورزشی شبکه دو و سه، جامعه آماری این پژوهش را تشکیل می‌دادند. نتایج حاصل از این پژوهش براساس آزمون آماری خی دو و کندال حاکی از آن بود که راهبردهای ادب بیشتر از راهبردهای بی‌ادبی استفاده شدند. راهبرد ادب مثبت و راهبرد بی‌ادبی منفی بیشترین کاربرد را داشتند. همبستگی معناداری بین متغیرهای مورد بررسی (سن جنسیت و تحصیلات) و کاربرد راهبردهای ادب مشاهده نشد. رابطه معناداری بین متغیرهای جنسیت و سن با میزان استفاده از راهبردهای بی‌ادبی دیده شد اما این راهبردها، همبستگی معناداری با متغیر تحصیلات از خود نشان ندادند. سخنرانی پایانی این همایش با عنوان «تاثیر شبکه‌های مجازی اجتماعی بر ادب کلامی: مطالعه موردی نظر کاربران دانشگاه ایلام»، توسط مرضیه قاسمی، دانشجوی کارشناسی ارشد زبان‌شناسی دانشگاه اسلام ارائه شد که کاری مشترک با دکتر طاهره افشار، استادیار گروه زبان‌شناسی دانشگاه ایلام بود. به گفته وی جامعه آماری این پژوهش را تمام دانشجویان دانشگاه ایلام به تعداد 6785 نفر تشکیل می‌دادند که از این میان 364 نفر با توجه به فرمول کوکران به عنوان نمونه انتخاب شدند. نمونه پژوهش به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شد و تجزیه و تحلیل داده‌ها در دو بخش آمار توصیفی و استنباطی انجام شد. نتایج نشان داد که بخش قابل توجهی از کاربران معتقدند شبکه‌های مجازی و اجتماعی مختلف بر روی ادب کلامی افراد مختلف تأثیر بسزایی دارند و می‌توانند گسترش‌دهنده‌ی عادات و ناهنجاری‌های کلامی منفی در جامعه باشند.

در پایان این نشست دکتر سلطانی تشکر ویژه‌ای از دبیران علمی و اجرایی این همایش به عمل آوردند و دانشجویان را به کاستن از روحیه محافظه‌کاری و داشتن دیدی باز در این حوزه دعوت کردند.

در پایان دکتر بختیاری یکی دیگر از دبیران علمی این همایش، تشکر ویژه‌ای از آقای امیر احمدی مدیر نشر نویسه پارسی و یار دیرین انجمن و همین طور سرکار خانم زهرا ابراهیم بانکی، دبیر اجرایی این همایش و مسئول دفتر انجمن زبان‌شناسی ایران به عمل آوردند که با تلاش و فعالیت بی‌شائبه‌ خود برای برگزاری همایش، به دبیران علمی اجازه دادند تا تنها دغدغه مسائل علمی را داشته باشند. وی یکی دیگر از فواید این همایش‌ها را گردآمدن اهالی جامعه زبان‌شناسی کنار هم و بحث و تبادل نظر عنوان کرد و سخن خود را با این شعر طنز به پایان برد که: در سمینار و مجلس ترحیم/می‌توان دید دوستان قدیم.

این همایش با عکس یادگاری برگزارکنندگان و شرکت‌کنندگان در این همایش به پایان رسید.

لينک خريد کتاب همايش:

http://www.neveeseh.com/showbook.php?Id_book=55

نگارنده

ریحانه منظوری

 

 
 
 
: منبع
 
     
 
 
 
     
 
 
جستجو در وبگاه
 
   
 
 
 
دسترسى سريع
 
 
   
 
 
 
 
فهرست پستی انجمن
 
 
     
 
براى دريافت اخبار انجمن زبان شناسى ايران پست الكترونيك خود را وارد كنيد و به فهرست پستى انجمن بپيونديد.
 
     
 
 
 
 
 
 
تعداد بازديدكنندگان : 3578669
 
 
 
كليه حقوق اين وبگاه متعلق به انجمن زبان شناسى ايران مى باشد.
استفاده از مطالب وبگاه با ذكر منبع بلامانع است.