*** به روز رسانی وبگاه 1 فروردین 1396*** *** شماره 22 مجله زبان و زبانشناسی منتشر شد*** ***نشانی جدید دفتر انجمن*** ***فعال شدن سامانه جدید عضویت انجمن زبان‌شناسي ایران*** ***سامانه جدید مجله زبان و زبان‌شناسي*** *** فعال شدن درگاه پرداخت اینترنتی***
 
 
اخبار
 
     
 
1395/12/07
گزارش برگزاری چهارمین همایش ملی صرف

 
 
 

برگزاری چهارمین همایش ملی صرف

چهارمین همایش ملی صرف به همت انجمن زبان‌شناسی ایران و با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و نشر نویسه پارسی در روز پنج‌شنبه 28 بهمن در سالن حکمت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد.

همایش با سخنرانی دکتر بلقیس روشن، رئیس انجمن زبان‌شناسی ایران آغاز شد. وی ضمن ابراز تشکر از دکتر شهرام مدرس خیابانی به عنوان یار دیرین و یکی از بنیان‌گذاران انجمن زبان‌شناسی ایران، از کار دقیق وی و دکتر فریبا قطره به عنوان دبیران علمی این همایش قدردانی کرد. تغییر سایت انجمن یکی از خبرهای نویدبخش رئیس انجمن زبان‌شناسی بود که به گفته وی به زودی شاهد آن خواهیم بود. دکتر روشن از عزیزانی که تمایل به برگردان منوی سایت به انگلیسی دارند نیز دعوت به همکاری کرد.

سخنران بعدی دکتر فریبا قطره، یکی از دبیران علمی این همایش، از دکتر مدرس خیابانی و دکتر عاصی برای همکاری در برگزاری این همایش تشکر کرد. وی کار سرکار خانم ذلیخا عظیم‌دخت در مدیریت اجرایی این همایش را ستودنی و دقیق و کاری فراتر از یک دبیر اجرایی دانست.

در ادامه نماهنگ افتتاحیه به نمایش درآمد که توسط دبیر اجرایی تهیه شده بود و به شرح مختصری از برنامه سخنرانی‌ها و آشنایی با سخنران‌ها می‌پرداخت.

ریاست نشست اول را دکتر مصطفی عاصی، استاد زبان‌شناسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بر عهده داشت. مقاله اول با عنوان «واژه‌های مرکب مختوم به ستاک حال از منظر صرف ساختی: مورد [x-یاب]» توسط ذلیخا عظیم‌دخت، دانشجوی دکتری زبان‌شناسی دانشگاه اصفهان ارائه شد که با همکاری دکتر عادل رفیعی، استادیار گروه زبان‌شناسی دانشگاه اصفهان انجام شده بود. برای انجام این پژوهش علاوه بر واژه‌های مرکب مختوم به ستاک «یاب» در فرهنگ زانسو، از جستجوگر گوگل نیز بهره گرفته شده بود. به گفته وی این واژه‌ها را می‌توان در چهار مقوله معنایی قرار داد: شغل، ابزار، اسم گروه و ویژگی. نتایج نشان داد که الگوی واژه‌سازی موردبحث برای توصیف هستار از ویژگی متمایز آن‌ها کمک می‌گیرد و به این ترتیب ویژگی متمایزکننده مرتبط با مفهوم x، معنی سرنمونی ساخت [x-یاب] محسوب می‌شود. همچنین عوامل دیگری نظیر معنای هر یک از اجزای شرکت‌کننده در ساخت، روابط میان آن‌ها، معنای دایرة‌المعارفی و بافتی در تعیین معنای واژه‌های مرکب اثرگذار هستند. در ادامه شادی انصاریان، کارشناس ارشد زبان‌شناسی دانشگاه رازی کرمانشاه به ارائه مقاله مشترک خود با پارسا بامشادی، دانشجوی دکتری زبان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی، با عنوان «بررسی پسوند «گر» فارسی در چارچوب ساختواژه شناختی» پرداخت. این پژوهش براساس دیدگاه دستور شناختی لانگاکر و بر روی پیکره‌ای شامل 440 واژه مشتق دارای پسوند «گر» انجام شده بود. چهار ساختار معنایی استخراج شده در این پژوهش عبارتند از: [نام فرایند+گر]، [نام شیء/پدیده+گر]، [حالت/وضعیت+گر] و [فرایند+گر]. نتیجه اینکه این چهار ساختار مفهومی/معنایی، در قالب سه ساختار ساختواژی خود را نشان می‌دهند: [اسم+گر]، [صفت+گر]، [ستاک فعل+گر]. مقاله سوم با عنوان «اسم‌های مرکب برون‌مرکز به عنوان آمیزه‌های مفهومی تک‌ساحتی»، توسط معصومه دیانتی، دانشجوی دکتری زبان‌شناسی همگانی دانشگاه اصفهان ارائه شد که کار مشترکی با دکتر حدائق رضایی، استادیار گروه زبان‌شناسی دانشگاه اصفهان و دکتر عادل رفیعی بود. این پژوهش در چارچوب نظریه آمیختگی مفهومی، به بررسی ساخت معنا در تعدادی اسم مرکب برون‌مرکز اسم-اسم زبان فارسی می‌پرداخت. نتایج حاکی از این بود که این اسم‌ها نوعی آمیزه مفهومی در زبان هستند که در ساخت آن‌ها، به لحاظ معناشناختی گویشور زبان فارسی از الگوی مشابهی (شبکه انضمام مفهومی تک ساحتی) پیروی می‌کند. همچنین به نظر می‌رسد که نظریه آمیختگی مفهومی در تبیین فرایند ساخت معنا در این واژه‌ها راهگشاست.

در این همایش زمانی نیز برای ارائه پوستر در نظر گرفته شده بود. چهار پوستر ارائه شد که عناوین و ارائه‌دهندگان آن‌ها به شرح زیراست:

1.      «واژه چیست»: لیلاشریفی، دانشجوی دکتری دانشگاه علامه طباطبائی.

2­. «بررسی برخی فرایندهای واجی-صرفی اسم+واژه‌بست در فارسی محاوره‌ای: رویکردی بهینگی»: سارا جوکار.

 3­.«پیشوند نفی در ساختمان اسم و صفت زبان فارسی»: دکتر محرم اسلامی، فاطمه سلطان‌زاده.

4.«بررسی مقابله‌ای ساخت موضوعی کلمات و عبارات در فارسی و انگلیسی باتوجه به نظریه نحوی-معنایی جکندوف»: دکتر آرزو نجفیان، دانشیار زبان‌شناسی دانشگاه پیام ­نور تهران، مسعود بحرینی، دانشجوی دکتری زبان‌شناسی دانشگاه پیام نور.

پس از زمان استراحت و پذیرایی، نشست دوم به ریاست دکتر عادل رفیعی آغاز شد. ابتدا سخنران اول این نشست، دکتر مهدی سبزواری، استادیار گروه زبان‌شناسی دانشگاه پیام نور به ارائه مقاله خود با عنوان «حالت‌نمایی صفر در فارسی» پرداخت. به گفته وی این مقاله کوششی بود در جهت تبیین و اثبات وجود حالت‌نمای فاعلی صفر در زبان فارسی معیار امروزی. وی در ادامه با ارائه سه استدلال از ویژگی‌های نظام حالت، فرایند مجهول‌سازی و توزیع تکواژ حالت‌نمای فعالی نشان داد که این تکواژ حالت‌نما در سطح جمله فارسی و برای نشان‌دادن نقش فاعلی وجود دارد، گرچه نمود عینی ندارد. از سوی دیگر علاوه بر نظام مطابقه در زبان فارسی امروز، نظام حالت نیز فعال است و نقش‌ها و روابط دستوری را بازمی‌نمایاند. مقاله دوم با عنوان «بازنمایی مشخصه‌های صرفی-نحوی فعل در گویش لری بالاگریوه» توسط آرزو سلیمانی، دانشجوی دکتری زبان‌شناسی دانشگاه الزهرا (س) ارائه شد که کار مشترکی با دکتر فریبا قطره بود. به گفته وی داده‌های این پژوهش به شکل میدانی و از طریق مصاحبه گردآوری شده و سپس مشخصه‌های صرفی-نحوی با استفاده از تقسیم‌بندی بوی تحلیل شده بودند. نتایج حاصل از تحلیل این بود که در این گویش، نشانگر صرفی برای مفهوم عادت و استمرار وجود ندارد. ویژگی ذاتی دیگر این گویش، عنصر نفی است. ساخت مجهول نیز از ویژگی‌های بافتی این گویش است. وجه دعایی با وجه التزامی نشان داده می‌شود. مقاله پایانی این نشست با عنوان «طرح‌واره‌ها در صرف ساخت‌محور: الگویی برای واژه‌سازی» توسط شهره صادقی، دانشجوی دکتری زبان‌شناسی دانشگاه علامه طباطبائی ارائه شد. به گفته وی در صرف ساخت‌محور، فرایند قیاس برای تولید واژه‌های جدید اهمیت بسیار دارد. طرح‌واره‌های واژه‌سازی که براساس ارتباطات جانشینی میان واژه‌ها ساخته می‌شوند، تعمیم‌هایی در­باره مجموعه واژه‌های پیچیده موجود ارائه می‌دهند و دستورالعمل خلق اشکال جدیدی از واژه را نیز بیان می‌کنند. طرح‌واره‌های ساختی بخشی از واژگان سلسله‌مراتبی با سطوح مختلفی از انتزاع هستند و درنتیجه می‌توانند در طرح‌واره‌های پیچیده‌تری که رخداد همزمان دو یا چند فرایند واژه‌سازی را نشان می‌دهند، تجمیع و به الگویی برای ساخت واژه‌های جدید بدل شوند. صرف ساخت محور نیز با فرض همین دو مفهوم اصلی، یعنی ساخت‌های زبانی و طرح‌واره‌های انتزاعی، می‌تواند گستره‌ای از پدیده‌های واژه‌سازی را تحلیل کند.

پس از ساعتی که به نماز و ناهار اختصاص داده شده بود، نشست سوم به ریاست دکتر ویدا شقاقی آغاز شد. اولین مقاله این نشست با عنوان «بررسی اسم‌های مرکب دارای ساختار «اسم 1 (و) اسم 2» در زبان فارسی براساس نظریه آمیزش مفهومی» توسط مینا قندهاری، دانشجوی دکتری زبان‌شناسی دانشگاه الزهرا ارائه شد که کار مشترکی با دکتر فریبا قطره بود. در این پژوهش اسم‌های مرکب جمع‌آوری‌شده از متون گفتاری و نوشتاری فارسی امروز در قالب نظریه آمیزش مفهومی مورد بررسی قرار گرفتند. یافته‌ها حاکی از این بود که علی­رغم تفاوت‌های ظاهری بین این اسم‌ها، تمام آن‌ها براساس طرح‌واره یگانگی برآمده از شناخت کالبدی شکل گرفته‌اند و تنها تفاوتشان در میزان ترکیب‌پذیری اجزاء سازنده و درجه عینی یا ذهنی بودن این ترکیب‌هاست. با استفاده از این رویکرد مشخص شد که نگرش ترکیب مجموعی در تحلیل این اسم‌ها ناپذیرفتنی است و می‌توان اسم‌های مرکب را به شکل پیوستاری از عینی‌ترین تا ذهنی‌ترین و از بیشترین تا کمترین میزان ترکیب‌پذیری اجزاء مرتب کرد. مقاله پایانی با عنوان «صرف قالبی در زبان فارسی» توسط دکتر شهرام مدرس خیابانی ارائه شد که کار مشترکی با راضیه کاشفی از دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز بود. به گفته وی در زبان فارسی فرایندهایی مانند تکرار انعکاسی و کوته‌نام‌سازی را که به کمک رویکردهای واژه‌بنیاد یا تکواژ‌بنیاد قابل توجیه نیست، می‌توان به کمک صرف قالبی تبیین کرد. در فرایندهایی مانند تکرار انعکاسی یا کوته‌نام‌سازی، بخشی مستقل به عنوان تکواژ که بیانگر واحد معنی‌دار یا نقش‌دار زبان باشد و براساس همنشینی عناصر شکل بگیرد، وجود ندارد. از سوی دیگر با توجه به اینکه برای ساخت این نوع واژه‌ها به جای اطلاعات زیرمقوله‌ای، نیاز به اطلاعات واجی واژه‌ پایه داریم، با صرف واژه‌بنیاد هم قابل توجیه نخواهد بود. در فرایند تکرار انعکاسی، واژه‌ای نو در زبان ساخته می‌شود، پس فرایند صرفی است. و از آنجا که کپی‌برداری آوایی از پایه صورت می‌گیرد، پس فرایند واجی نیز وجود دارد. بنابراین، این پدیده صرفی-واجی است. وی وجود درون‌وند در زبان فارسی نیز قابل پذیرش ندانست.

در ادامه نشست پایانی به ریاست دکتر بلقیس روشن آغاز شد. تنها سخنران این نشست دکتر ویدا شقاقی بود که به ارائه مقاله‌ای با عنوان «واژه و تکواژ» پرداخت. وی ابتدا به بیان معیارهایی برای شناسایی واژه پرداخت. استاد دانشگاه علامه طباطبائی واژه را نوعی واحد زبانی دانست، در نتیجه این واحد زبانی حتما باید مقوله‌ای نحوی داشته باشد. اولین مورد که در مورد واژه‌ها به آن برمی‌خوریم، این است که آیا واژه قابل تجزیه به اجزاء کوچک‌تر است (بسیط/غیربسیط). وی سپس به بررسی اجزاء واژه یعنی واج، هجا و تکواژ پرداخت. رئیس سابق انجمن زبان‌شناسی ایران در ادامه به نقل از پاکارد به بیان انواع واژه با استفاده از مثال‌های فارسی پرداخت؛ واژه نوشتاری که هر وقت با متن خواندنی سروکار داشته باشیم، واژه‌ها را می‌بینیم که با فاصله از هم جدا شده‌اند و همین فاصله در شناسایی واژه‌ها به ما کمک می‌کند. اما در عمل در فارسی با مشکل مواجه می‌شویم و نیاز به یک دستور خط جدید حس می‌شود؛ واژه اجتماعی که در زندگی روزمره از آن استفاده می‌کنیم (ریزدیدن، ضایع)؛ واژه واژگانی که واژه‌هایی فهرست‌شده هستند و با توجه به کل اجزاء نمی‌توانیم به معنای آن واژه پی ببریم (ارزان، ابنیه، مجلس)؛ واژه معنایی که گاهی ترکیب‌پذیری معنایی دارد و گاهی ندارد (سرازپانشناخته، جیک‌نزدن)؛ واژه واجی که با معیارهای واجی نظیر تکیه و مکث توصیف می‌شود؛ واژه صرفی که برون‌داد قواعد صرفی نظیر تکرار، وندافزایی و ترکیب است؛ واژه نحوی؛ واژه روان‌زبان‌شناختی (سطح تحلیل زبانی مرتبط با پردازش زبان). وی در پایان پرسش‌هایی را مطرح کرد و از علاقمندان حوزه پیکره‌ای درخواست کرد تا با همکاری در جهت رسیدن به پاسخ مطمئن‌تر برای این پرسش‌ها، گامی مشترک در این زمینه بردارند و بنای همکاری‌های آتی جهت اتحاد بیشتر و ایجاد مرکزی برای تجمیع پیکره‌های گردآوری‌شده در نقاط مختلف نیز از این طریق گذاشته شود.

پس از سخنرانی پایانی، دکتر مدرس خیابانی به عنوان یکی از دبیران علمی این همایش، توضیحاتی در خصوص روند دریافت مقالات و داوری آن‌ها ارائه کرد. به گفته وی مقاله‌ها بدون اطلاع از نام نگارندگان داوری شدند و داوری صرفاً براساس محتوای مقاله‌ها بود. وی در ادامه ضمن ابراز تشکر از تمام افرادی که در برگزاری این همایش نقش داشتند، انجمن زبان‌شناسی ایران را خانه تمام اهالی زبان دانست و از همه درخواست کرد که زیر این چتر واحد، گرد هم جمع شوند. مدرس خیابانی با تقدیر فراوان از دکتر شقاقی به جهت سال‌ها تلاش و پژوهش بی‌وقفه در حوزه صرف، مانند همیشه وی را «همیشه استاد» خواند. شگفتانه این مراسم نیز تقدیر و تشکر از  دکتر شقاقی بود که با یک لوح، هدیه و دسته گلی از سوی انجمن زبان‌شناسی و گروه علمی و اجرایی این همایش به عمل آمد.

حسن ختام این همایش نماهنگ اختتامیه بود که به همت دبیر اجرایی تهیه شده بود. سپس شرکت‌کنندگان و دست‌اندرکاران با گرفتن عکس یادگاری به این همایش پایان دادند.

نگارنده:

ریحانه منظوری

 
 
 
: منبع
 
     
 
 
 
     
 
 
جستجو در وبگاه
 
   
 
 
 
دسترسى سريع
 
 
   
 
 
 
 
فهرست پستی انجمن
 
 
     
 
براى دريافت اخبار انجمن زبان شناسى ايران پست الكترونيك خود را وارد كنيد و به فهرست پستى انجمن بپيونديد.
 
     
 
 
 
 
 
 
تعداد بازديدكنندگان : 3337478
 
 
 
كليه حقوق اين وبگاه متعلق به انجمن زبان شناسى ايران مى باشد.
استفاده از مطالب وبگاه با ذكر منبع بلامانع است.